Cz. 1. – Co warto wiedzieć na start o szybowcach?

Latanie bez silnika – jak to w ogóle możliwe?

Orły, bociany czy myszołowy potrafią godzinami krążyć w powietrzu, niemal nie poruszając skrzydłami. Ludzie również pragnęli doświadczyć lotnictwa w tak pierwotnej i satysfakcjonującej formie. Ptaki stały się więc inspiracją dla konstruktorów pierwszych maszyn latających.

Dzięki nim dziś możesz wsiąść w elegancki, smukły statek powietrzny, który wznosi się i utrzymuje w powietrzu bez ryku silnika. Najczęściej wykorzystuje do tego niewidzialne siły natury poruszające powietrzem, przez które mknie szybowiec: termikę, żagiel lub falę.

Termika

Powstaje głównie dzięki energii słonecznej. To kolumny ciepłego powietrza (tzw. kominy termiczne) unoszące nad nagrzanej słońcem ziemią. Są rodzajem „windy” dla szybowca. Piloci uczą się je wyszukiwać i krążyć w nich, zdobywając wysokość.

Żagiel

Powstaje w górach dzięki wiatrowi. To wiatr, który opływając pasma górskie, wspina się po zboczach tworząc strefę wznoszeń w ich pobliżu.

Fala

Również powstaje w górach dzięki wiatrowi, ale jest zjawiskiem o większym zasięgu. Pozwala na znacznie wyższe i dalsze loty niż żagiel, czasem nawet sięgające stratosfery!

Dzięki tym trzem zjawiskom (oraz kilku innym fenomenom pogodowym) możesz pokonywać trasy mające nawet tysiące kilometrów długości z prędkościami przekraczającymi 200 km/h.

Przez cały wielogodzinny lot czerpiesz energię wyłącznie z atmosfery. To dlatego szybownictwo często nazywa się jedną z najczystszych i najbardziej ekologicznych form latania – tylko ty, maszyna i potęga natury.

Gdzie można latać szybowcami?

Szybownictwo jest popularne na całym świecie, szczególnie w krajach ciepłych lub górzystych. Australia, Nowa Zelandia czy Afryka i Ameryka Południowa słyną z jednych z najlepszych na świecie warunków do bardzo długich i wysokich lotów szybowcowych. Tym samym przyciągają do siebie pilotów z całego globu.

To jednak Europa jest kolebką szybownictwa, i to właśnie tutaj ten sport jest najpopularniejszy.

Niemcy, Francja, Litwa, Słowacja, Wielka Brytania, Szwajcaria, ale także i Polska, to kraje z długą tradycją lotniczą, rozwiniętą infrastrukturą aeroklubową oraz licznymi zawodami. Alpy czy Tatry są wymarzonym terenem do lotów żaglowych i falowych.

W Polsce mamy ok. 4000 pilotów szybowcowych i kilkadziesiąt aeroklubów, w których możesz spróbować tego sportu. Przed znalezieniem własnego, zajrzyj do naszego artykułu o tym, na co zwrócić uwagę przy wyborze ośrodka szkolenia.

Jak statek powietrzny bez napędu wzbija się w powietrze?

Istnieje kilka metod startu, jednak w polskich aeroklubach najczęściej spotkasz się z dwiema głównymi metodami — holem za samolotem lub startem za wyciągarką.

Hol za samolotem

Szybowiec jest podczepiony do małego samolotu holującego i wznosi się za nim na wybraną przez pilota wysokość. Taki hol trwa zazwyczaj kilka minut. Następnie szybownik ciągnie za dźwignię wyczepu w kokpicie, żeby pozbyć się liny, która pozostaje przy samolocie. Resztę lotu wykonuje już o własnych siłach.

Start za wyciągarką

Po dwóch stronach pasa startowego znajduje się szybowiec oraz specjalne urządzenie nazywane wyciągarką. Przez cały pas od wyciągarki do szybowca prowadzona jest lina, którą następnie wyciągarka zaczyna bardzo szybko zwijać. Szybowiec rozpędza się i wzbija w powietrze, a całość przypomina trochę puszczanie ogromnego latawca.

Wszystko dzieje się bardzo szybko. Szybowiec dynamicznie „wystrzeliwuje” w powietrze rozpędzając się w 3 sekundy do około stu kilometrów na godzinę, a w kolejne kilkadziesiąt sekund osiągając kilkaset metrów wysokości.

Niektóre, szczególnie nowsze szybowce są także wyposażone w niewielki silnik startowy. Montuje się go na dziobie lub w plecach szybowca. Pilot rozkłada go i chowa za pomocą panelu sterowania w kokpicie.

Czym różni się latanie szybowcem od samolotu?

Choć piloci samolotów sami często są również szybownikami, specyfika obu sportów jest różna. Brak silnika prowadzi do zupełnie innych doświadczeń.

Szybownictwo to sport strategiczny

Pilot szybowca musi lepiej planować i przewidywać niż pilot samolotu. Pokonywanie długich tras wymaga sprytu i więcej myślenia strategicznego niż podczas lotów samolotowych.

W większości szybowców nie włączysz silnika, kiedy spadniesz za nisko. Jeśli skończy ci się powietrze pod skrzydłami, będziesz musiał lądować tam, gdzie właśnie się znajdujesz.

Szybownik musi lepiej znać się na pogodzie

Piloci szybowców to mistrzowie obserwacji i wróżenia z nieba — w końcu to pogoda jest naszym paliwem. Szybownik nieustannie czyta niebo, wypatruje oznak prądów wznoszących – delikatnych zmian kształtu chmur, ruchów ptaków czy nawet dymu z kominów.

Każdy lot szybowcowy to dynamiczna partia szachów rozgrywana z atmosferą, gdzie znajomość pogody jest niezbędna, żeby lecieć szybko i bezpiecznie.

Ten sport uczy także pokory, cierpliwości i szacunku do natury. Czasem pędzisz bez krążenia jak po podniebnej autostradzie, czasem walczysz w powietrzu z burzowymi podmuchami, a czasem czekasz kilka godzin na to, aż pogoda pozwoli na starty.

Szybownictwo jest bardziej pierwotną formą latania

Latanie samolotem często kojarzy się z podróżą z punktu A do B, z charakterystycznym rykiem silnika i słuchawkami na uszach. Szybownictwo to bardziej intymne spotkanie z atmosferą – lecisz w ciszy, przerywanej jedynie szumem wiatru.

Szybownicy to najczęściej fascynaci

W tym nietuzinkowym sporcie spotkasz wielu fascynatów i zajawkowiczów. Ludzi, którzy od dziecka marzyli o lataniu i robieniu czegoś wyjątkowego.

To często wstęp do dalszej kariery lotniczej. Wielu pilotów zawodowych zaczyna właśnie od szybowców, bo to doskonała szkoła latania. Nie bez powodu mówi się w środowisku: „Real pilots don’t need engines”.

Szybownictwo to sport zespołowy

Bez innych nigdzie nie polecisz. W przeciwieństwie do pilota samolotowego, sam nie wyhangarujesz swojej maszyny, nie wypuścisz się do startu ani nie wyholujesz do góry.

A gdy wylądujesz w polu, koledzy z lotniska poświęcą dla ciebie czas, by pojechać z przyczepą, zdemontować szybowiec i zabrać cię z opresji. Oczywiście działa to w obie strony — ty również czasem będziesz częścią ekipy naziemnej.

Praca w grupie czy wspólne wyjazdy na zawody spajają ludzi ze sobą — wielu szybowników nawiązuje na lotnisku przyjaźnie na lata.

Zawody szybowcowe — przeloty i akrobacja

Szybownictwo to nie tylko spokojne podziwianie widoków – to także szybki i dynamiczny sport, podobny do wyścigów Formuły 1. Zawody szybowcowe to prawdziwy test umiejętności, taktyki i wiedzy meteorologicznej.

Wyobraź sobie dziesiątki smukłych maszyn startujących jedna po drugiej, by jak najszybciej pokonać setki kilometrów wyznaczonej trasy, bez żadnego napędu. Piloci muszą podejmować błyskawiczne decyzje, wyszukiwać prądy wznoszące, optymalizować tor lotu i przewidywać ruchy rywali. Tak właśnie wygląda szybownictwo przelotowe.

Mimo że w Polsce nie jest jeszcze tak popularne jak w Niemczech, nasza kadra narodowa od lat jest jedną z najlepszych na świecie. Polscy piloci regularnie zajmują wysokie lokaty i przywożą medale z mistrzostw świata. Jednym z najbardziej legendarnych szybowników jest Polak — Sebastian Kawa, który wywalczył 36 medali na zawodach rangi europejskiej (w tym aż 30 złotych!)

Niektórzy z szybowników nie latają po trasach. Inną formą tego sportu jest akrobacja szybowcowa. To prawdziwy podniebny balet. Piloci wykonują precyzyjne figury akrobacyjne, które wymagają niezwykłych umiejętności pilotażowych i panowania nad maszyną.

W Polsce każdego roku organizuje się kilka zawodów szybowcowych poziomów regionalnych, ogólnopolskich, europejskich i światowych.

FAQ

Zanim zdecydujesz się na pełne szkolenie, powinieneś wiedzieć kilka rzeczy.

Czy trzeba mieć swój szybowiec, żeby latać?

Absolutnie nie! Zdecydowana większość szybowników w Polsce lata na sprzęcie należącym do aeroklubów. To znacznie obniża koszty i ułatwia dostęp do tego sportu — szybowiec możesz wypożyczać na godziny, tak jak żaglówkę czy sprzęt narciarski.

Jak mogę spróbować polatać, kiedy nie mam licencji?

Najlepiej znajdź aeroklub w swojej okolicy i umów się na lot zapoznawczy z instruktorem. Dzięki temu będziesz miał okazję przez chwilę popilotować i zobaczyć, czy to sport dla ciebie.

Czy kobiety też latają?

Latają, jeszcze jak! Szybownictwo to co prawda zdominowany przez mężczyzn sport, ale dziewczyny też fantastycznie dają sobie w nim radę i są świetnymi pilotami. Najlepszym tego przykładem jest nasza instruktorka Kinga Tchorz, która w powietrzu zostawia wielu swoich kolegów daleko w tyle.

W Polsce mamy także Szybowcową Kadrę Narodową Kobiet. Dzięki temu nasze dziewczyny mają dostęp do profesjonalnego trenera, psychologa sportowego, świetnego sprzętu i walczą o tytuły na mistrzostwach świata w Australii, Wielkiej Brytanii czy Czechach.

Czy w szybowcu złapie mnie choroba lokomocyjna?

Może złapać cię jej lotnicza odmiana — choroba powietrzna. Dobra wiadomość jest taka, że organizm w końcu przyzwyczaja się do latania i mdłości znikają z czasem.

Lot szybowcem jest zazwyczaj płynny i stateczny, szczególnie na początku szkolenia, gdy wykonujesz spokojne manewry.

Co dalej?

Jeśli czujesz, że szybownictwo to coś dla ciebie, pewnie zastanawiasz się, co dalej. Zajrzyj do naszych pozostałych artykułów z tej serii. Przygotowaliśmy ją specjalnie z myślą o tym, aby pomóc ci postawić swoje pierwsze kroki w lotnictwie.