Cz. 6. – Jak wygląda szkolenie praktyczne SPL?

Kiedy masz już solidną wiedzę teoretyczną, czas na najbardziej ekscytującą część drogi do licencji — szkolenie praktyczne.

Dowiesz się, jak dokładnie wygląda trening, czego możesz się spodziewać po pierwszym dniu na lotnisku i jakie etapy musisz przejść, by wzbić się w niebo o własnych siłach.

Etapy szkolenia praktycznego

Każdy aeroklub ma swój własny program szkolenia praktycznego SPL. Musi ono spełnić minimalne wymagania programowe, które poznałeś we wpisie o tym, jak zdobyć Licencję Pilota Szybowcowego (SPL). W praktyce jednak na szkoleniu praktycznym wylatasz więcej niż niezbędne minimum programowe.

Aby dobrze przygotować cię do zostania samodzielnym pilotem, ośrodki szkoleniowe muszą zrealizować 5 etapów szkolenia.

ETAP 1: Szkolenie podstawowe (tzw. podstawówka)

Pod okiem instruktora, w dwumiejscowym szybowcu, poznasz absolutne podstawy pilotażu.

Zapoznasz się z szybowcem w powietrzu. Poczujesz, jak maszyna reaguje na stery, nauczysz się utrzymywać prosty lot i wykonywać zakręty.
Będziesz ćwiczyć starty wybraną metodą (np. za wyciągarką lub samolotem).
Opanujesz standardową procedurę podejścia do lądowania. To tzw. lot po kręgu nadlotniskowym.
Nauczysz się bezpiecznie lądować na lotnisku.
Przećwiczysz w praktyce sytuacje awaryjne, których nauczyłeś się na kursie teoretycznym, np. zerwanie liny holowniczej.

Zwieńczeniem tego etapu są pierwsze samodzielne loty. Aby ukończyć szkolenie podstawowe, wykonasz ich przynajmniej 5. Instruktor jednak cały czas będzie miał cię na oku i komunikował się z tobą przez radio.

Opcjonalne przeszkolenie na nową metodę startu

Kiedy skończysz szkolenie podstawowe, możesz opanować kolejną metodę startu dostępną w twoim ośrodku szkolenia — np. zmienić starty wyciągarkowe na hole za samolotem.

Nie jest to obowiązkowy element na drodze do licencji SPL. Czasem piloci decydują się na to później, już po zdobyciu licencji, lub wcale, jeśli nie potrzebują innych metod startu.

Po zakończeniu szkolenia podstawowego czeka cię jeszcze kilka etapów. Niektóre aerokluby nazywają je zbiorczo szkoleniem uzupełniającym lub szkoleniem dodatkowym.

ETAP 2: Celność lądowania

Na tym etapie przećwiczysz lądowanie w wyznaczonym, często skróconym obszarze, symulując sytuację, w której musiałbyś posadzić szybowiec w terenie przygodnym, czyli poza lotniskiem.

Instruktor nauczy cię, jak ocenić i wybrać odpowiednie pole do lądowania, jak zaplanować podejście i bezpiecznie posadzić maszynę, nawet gdy miejsca jest niewiele.

ETAP 3: Termika instruktorska

Loty termiczne z instruktorem to wprowadzenie do sztuki wykorzystywania prądów wznoszących (kominów termicznych). Nauczysz się rozpoznawać oznaki termiki na ziemi i w powietrzu (np. obserwując chmury termiczne cumulus), jak efektywnie krążyć w kominach, by zdobywać wysokość, oraz jak przemieszczać się pomiędzy kolejnymi „windami”.

ETAP 4: Termika samodzielna

Po solidnym treningu z instruktorem, nadejdzie czas na samodzielne wykorzystanie zdobytej wiedzy o termice. Pod okiem instruktora z ziemi będziesz samodzielnie wyszukiwać i wykorzystywać prądy wznoszące w lotach blisko lotniska.

ETAP 5: Przelot nawigacyjny (przelot do licencji)

To lot po zaplanowanej trasie poza bezpośrednim sąsiedztwem lotniska. To etap, który sprawdza twoje umiejętności planowania i realizacji lotu zgodnie z planem.

Przed startem, razem z instruktorem, dokładnie zaplanujesz trasę przelotu, wyznaczysz punkty zwrotne na mapie i przeanalizujesz warunki meteorologiczne.

Rodzaje szkolenia podstawowego

Przed szkoleniem praktycznym będziesz musiał wybrać tryb szkolenia oraz metodę startu, na którą chcesz się przeszkolić. Szkolenie podstawowe odbywa się obecnie w dwóch trybach.

Szkolenie skoszarowane

Pierwszy tryb to szkolenie skoszarowane. Oznacza to, że na 2 — 3 tygodnie wprowadzasz się do aeroklubowego hotelu i latasz codziennie, gdy tylko pogoda pozwoli.

Taki sposób pozwala na pełne zanurzenie się w tym sporcie, bardzo szybkie nabranie doświadczenia, a także nawiązanie nowych znajomości z innymi pilotami w czasie wolnym od latania.

Szkolenie w czasie wolnym

Drugi tryb to szkolenie w czasie wolnym. Czasem zwane jest szkoleniem weekendowym. Polega na tym, że terminy lotów ustalane są indywidualnie. Może to być dobre podejście do szybowców dla zapracowanych, choć ma swoje wady.

Taki tryb szkolenia sprawi, że cały kurs rozwlecze się w czasie. Będziesz miał mniejszą motywację do przyjazdu na lotnisko, wolniej zbierał doświadczenie i miał mniej okazji do szybkiego przećwiczenia błędów, zanim nie wyjdziesz z wprawy po kolejnej przerwie. Uczniowie na początku potrzebują regularności, aby szybko robić postępy i na bieżąco poprawiać błędy.

Dłuższe przerwy w lataniu wymagają także wznowienia przed kontynuacją szkolenia, a to wiąże się z dodatkowymi kosztami.

Metody startu

W polskich aeroklubach szkolenie podstawowe najczęściej można zrobić za wyciągarką lub samolotem.

Wyciągarka

Szkolenie za wyciągarką (specjalnym pojazdem z bębnem, na który nawija się lina) wymaga grupy kilku osób, aby operatorowi wyciągarki w ogóle opłacało się przyjeżdżać na lotnisko. W ostateczności jest jednak znacznie tańszą formą startu niż hole za samolotem.

Szkolenie za wyciągarką dla wielu pilotów to świetna dwu-, trzytygodniowa przygoda, na której poznaje się grupę pozytywnie zakręconych ludzi.

Samolot

Szkolenie za samolotem w ogólnym rozrachunku będzie najdroższe, jednak często jego czas trwania jest krótszy. Latanie z holownikiem nie wymaga większej grupy osób, a instruktor może poświęcić czas tylko jednej czy dwóm osobom.

Uprawnienia na start za samolotem będą niezbędne także, jeśli myślisz o startach w zawodach.

Oprócz wyciągarki i samolotu niektóre lotniska oferują też start za samochodem lub start grawitacyjny.

Start za samochodem (autohol)

Autohol przypomina łagodny start za wyciągarką. Wymaga samochodu z odpowiednio mocnym silnikiem oraz odpowiednio długiego pasa startowego.

Samochód rusza i ciągnie za sobą przymocowany na linie szybowiec, który unosi się za nim niczym duży latawiec.

Start grawitacyjny

Ta metoda to prawdziwy powrót do korzeni szybownictwa. Szybowiec ustawiany jest na szczycie lub stromym zboczu wzgórza, przodem do kierunku wiatru. Następnie, po zwolnieniu, siła grawitacji i wiatru pozwala mu nabrać prędkości i oderwać się od ziemi.

To technika wymagająca specyficznych warunków terenowych.

Typowy dzień ucznia-pilota — od świtu do zmierzchu (no, prawie!)

Choć każde lotnisko i aeroklub ma swoje specyficzne procedury, pewne elementy dnia lotnego są uniwersalne (szczególnie na początku szkolenia podstawowego):

Dzień ucznia-pilota zaczyna się o świcie (nawet przed 4:00 rano!), kiedy doświadczony szybownik jeszcze przewraca się w łóżku z boku na bok. Dzieje się tak, ponieważ pierwsze loty są bardzo krótkie i polegają na ćwiczeniu podstawowych manewrów, a nie wykorzystaniu kominów termicznych.

Pracujące, rozgrzane powietrze termiki jest turbulentne, przez co wpływa na zachowanie szybowca w powietrzu. To dlatego loty szkoleniowe odbywają się w spokojnym powietrzu, kiedy termika jeszcze nie pracuje.

Poranna odprawa (briefing)

Na odprawie z instruktorem omawiacie plan lotów, warunki meteorologiczne, zadania na dany dzień i kwestie bezpieczeństwa.

Przygotowanie sprzętu

Razem z innymi uczniami i instruktorem będziesz wyciągać szybowce z hangaru, sprawdzać ich stan techniczny (przegląd przedstartowy to świętość!), pomagać przy ustawianiu na pasie startowym.

Przed lotem przygotujesz także dokumenty szybowca, akumulator i spadochron oraz zobaczysz, jak w praktyce wyważać szybowiec.

Poranne loty

To oczywiście najważniejsza część. Będziesz latać z instruktorem, ćwicząc kolejne elementy programu szkolenia. Pomiędzy lotami — krótka analiza, omówienie błędów i przygotowanie do kolejnego startu.

Obserwacja to też nauka. Nawet gdy nie jesteś akurat w powietrzu, czas spędzony na miejscu startów to cenna lekcja. Obserwuj loty i błędy innych uczniów, słuchaj komunikatów radiowych, analizuj, jak zmienia się pogoda. To nie czas na scrollowanie Facebooka.

Instruktor może przydzielić ci różne role — od pisania chronometrażu (spisu godzin startów i lądowań), po pomoc przy obsłudze wyciągarki czy przywożenie lin.

Przerwy i integracja

Czas na odpoczynek, posiłek i rozmowy z innymi zajawkowiczami. To właśnie wtedy rodzą się lotniskowe przyjaźnie.

Szybownictwo to sport zespołowy — wiele rąk pracuje na to, byś mógł bezpiecznie wystartować. Szanuj innych i zachowuj kulturę, niezależnie od wieku i doświadczenia osób, które spotkasz na miejscu.

Wieczorne loty

Kiedy dzień już się kończy, a termika wygasa, pora na kolejną porcję latania.

Zakończenie dnia lotnego

Po ostatnich lotach — wspólne hangarowanie szybowców, zabezpieczenie sprzętu, podsumowanie dnia z instruktorem.

Pamiętaj, że latanie szybowcem jest mocno uzależnione od pogody. Czasem trzeba cierpliwie poczekać na odpowiednie warunki, a czasem dzień lotny może zostać skrócony lub odwołany. Ten sport uczy pokory i szacunku do natury.

Jak długo w praktyce trwa szkolenie?

Szkolenie podstawowe, w zależności od formuły, może trwać od kilku dni do nawet ponad miesiąca. Na długość szkolenia wpływa przede wszystkim pogoda. Zbyt silny wiatr, chmury sunące po ziemi lub intensywne opady to momenty, kiedy loty trzeba odłożyć na później.

Istotna jest forma szkolenia. Szkolenie skoszarowane trwa krócej, a szkolenie w czasie wolnym dłużej, ponieważ uczniowie-piloci spotykają się tylko na kilka godzin lub latają weekendowo.

Podobnie jest z czasem szkolenia do uzyskania licencji. Jeżeli poszczęści ci się z pogodą i w pełni się zaangażujesz, już w 2 — 3 miesiące możesz zaliczyć całe szkolenie. Realnie jednak przyjmuj około roku. W międzyczasie są przecież egzaminy teoretyczne w Urzędzie Lotnictwa Cywilnego oraz egzamin praktyczny.

Co dalej?

Zajrzyj także do naszych pozostałych artykułów z tej serii. Przygotowaliśmy ją specjalnie z myślą o tym, aby pomóc ci postawić swoje pierwsze kroki w lotnictwie.